Kısırlık ( infertilite)  nedir? Kısırlık riskini arttıran faktörler nelerdir? Kısırlık sebebi daha çok kadın mı yoksa erkek midir? Kısırlık süresi uzarsa gebelik şansı da azalırmı? Kısırlık(infertilite) teşhisi nasıl konur? Kısırlık araştırmalarında hormon değerlendirmesinin önemi nedir? Kısırlık araştırmasında yumurtlama (ovulasyon) tayini nasıl yapılır? Erkekte kısırlık araştırmaları nelerdir? Kadında ve erkekte en çok karşılaşılan kısırlık sebepleri neler olabilir? Sebebi açıklanamayan kısırlık nedir? Kısırlık( infertilite) tedavisinde neler yapılıyor? Laparoskopi ve histeroskopi nedir?Laparoskopi ve histeroskopi teknikleri . Laparoskopi ve histeroskopi kimlere uygundur?Laparoskopi ve histeroskopi riskleri?Hangi tür rahatsızlıklarda laparoskopi ve histeroskopi yapılabilir?Laparoskopi ve histeroskopi sonrası güncel hayata dönüş ne zaman ? Aşırı kanamalı kadınlarda histeroskopi uygulaması nedir ?

Kısırlık ( infertilite)  nedir?

Kısırlık ( infertilite)  korunmadan düzenli ilişkiye rağmen  bir  yıl içinde gebelik oluşmamasıdır.

Çeşitli çalışmalara göre  kısırlık çiftlerin % 10-15'inde  görülür.Normalde düzenli ilişki içindeki bir çiftin her ay gebe kalabilme şansı % 10 civarındadır.Genel olarak  çiftlerin % 85'i bir yıl içinde gebe kalır.

Bir kadında gebelik olabilmesi nelere bağlıdır? 

Kısırlık( infertilite)   riskini arttıran faktörler nelerdir?

Her kadının iki tüp ü vardır, bunların herhangi biri veya her ikisinde birden geçirilmiş iltihaplara bağlı yapışıklık ve tıkanıklıklar kısırlık sebebidir.

Geçirilmiş iltihaplar (Klamidya , üreoplazma, mikoplazma), ameliyatlar ve kürtaj rahim içi yapışıklık problemi ile kısırlık nedenidir.Rahim içi polip ve miyom ise daha ziyade erken dönem düşük sebebi olabilir.

Rahim ağzı yapı bozukluğu yanı sıra, salgılanan akıntının kalitesinin iyi olmaması, kısırlık sebebi olabilir.Kadınlarda kısırlık sebeplerinden biri de endometriyozis denen bir hastalıktır.Endometriyozis , normalde rahim içini döşeyen tabakanın , rahim dışında yerleşmesi ile karakterizedir.Bu dış yerleşik odaklar kadında yumurtlama problemi yaratabildiği gibi, yapışıklıklarla tüp ve yumurtalık ilişkilerini de bozabilir. Yumurtalıklarda yerleştiğinde endometriyoma denen çikolata kisti ne yol açar, yumurtlamayı bozar.

Kısırlık riskini arttıran faktörler  arasında  yoğun egzersiz ,sigara ve alkol kullanımı  da sayılabilir. 
Kadın yaşı 35'i geçtiği zaman gebe kalabilme şansı  azalır , 40 lı yaşlarda iyice güçleşir.
Kısırlık yakınmasıyla başvuran 40 yaş üstü bir kadının  tüp bebek gibi bir yöntemle dahi gebe kalabilme şansı çok düşmekte ve oluşan gebelikte  düşük riski de artmaktadır. (yumurtalıklarda kalan yumurtaların kaliteleri düşüktür ) .

Erkeklerde   kısırlık   nedenleri?             

Kısırlık probleminde erkek rolü de önemlidir.Önceki yıllara nazaran erkek kısırlık durumlarında belirgin ilerleme sağlandı.Erkek incelemesinde spermiyogram test çoğu zaman yeterli olabiliyor.En sık sebeplerden biri olarak varikosel denen , yumurtaların damarlanmasında varis oluşumu suçlanır.Sperm hareket bozukluğuna yol açar , ancak kısırlık ile direk ilişkisi net değildir.Hormonal sebepler , doğumsal anomaliler(inmemiş testis, tüplerde gelişmeme) geçirilmiş ameliyatlar ( fıtık ,idrar torbası ) , geçirilmiş iltihaplı hastalıklar( kabakulak,verem,cinsel yolla bulaşan hastalıklar) diğer sebeplerdir.Sigara , alkol, uyuşturucu kullanımı sperm üretim ve kalitesini etkileyebilir.

Kısırlık ( infertilite)  sebebi daha çok kadın mı yoksa erkekmidir?

Tüm  çiftler değerlendirildiğinde ;
Kısırlık  % 35  sadece erkeğe ait, % 35  sadece  kadına ait,  kalan % 30 olguda  ise  her ikisinden kaynaklanır.

Kısırlık( infertilite)   süresi uzarsa gebelik şansı da azalırmı?

Kısırlık süresinin  beş  yılı aştığı durumlarda  çiftin tedavi görmeden kendiliğinden gebe kalabilme şansı azalmış bulunmuştur.

Kısırlık( infertilite)   teşhisi nasıl konur ?

Görüldüğü gibi kısırlık sorunu varsa , bunun sebebi kadın ve erkek için aynı oranlardadır.
Bu durumda hem erkek, hemde kadın birlikte değerlendirilir. Erkek bir üroloji uzmanınca değerlendirilir.

Kadının gebe kalabilmesi için fonksiyon gören üreme organları olmalı, yumurtlamasının saptanması gerekir.Bunun için kadında rahim,tüpler,ve yumurtalıklar incelenir, hormonlar  ölçülür.
Bazı kliniklerde rahim ağzında  sperm geçirgenlik testi ( post koital test )yapılır, ve spermlerin yukarı geçiş kapasitesine bakılır.

Rahim  ve tüplerin açıklık durumu  histerosalpingografi (HSG)denen bir film ile değerlendirilir.
HSG adet bittikten sonraki 7 gün içinde yapılabilir,  rahim içinin normal olup olmadığı ve tüplerin açıklığı değerlendirilir.( miyom, polip ve rahim yapısal bozuklukları görülebilir).

Yine  Histeroskopi denen yöntemle ( teleskop ile  rahim içi doğrudan görülebildiği teknik) hem tanı konur, hemde saptanan miyom, polip ya da rahimi daraltan yapılar aynı seansta  elektro koter  ile giderilebilir.

Laparoskopi denen teknikte ise  göbek altından 1 cm lik delikten batına girilir, buradan içeriye iletilen  teleskop ile direkt  görüntü alınarak  rahim, tüpler ve her iki yumurtalık, ve çevre organ ilişkileri  doğrudan izlenir.Yine aynı seansta içeri sokulan  ince aletlerle gebeliği engelleyen problemlere müdahale edilir (kapalı cerrahi, dikişsiz ameliyat).
Endometriyozis denen kısırlık sebebi hastalığın tanısı da  laparoskopi ile konur.
Laparoskopi esnasında rahim ağzından verilen  boya ile  tüplerin  geçirgenliği değerlendirilir.

Kısırlık ( infertilite)  araştırmalarında hormon değerlendirmesinin önemi nedir?

Kısırlık araştırmalarında hormon değerlendirmesi çok önemlidir.Kadın doğurganlığının belirlenmesinde öncelikle  folikül uyaran hormon (FSH), luteinize eden hormon (LH), estradiol, ve prolaktin  hormonları değerlendirmesi gereklidir.
Gerekirse guatr ve androjenik sebepler için diğer hormonlara da bakılır.
Kısırlık( infertilite)   araştırmasında yumurtlama (ovulasyon) tayini nasıl yapılır?
Bir kadının o ay içinde yumurtlamasının olup olmadığı  basal vücut ısısı, progesteron düzeyi, endometrial biyopsi veya  hazır ev testleri ile  değerlendirilebilir.

Erkekte kısırlık araştırmaları nelerdir?

Aslında erkek kısırlık araştırması daha basit ve masrafsızdır.İlk etapta erkekte sperm testi istenir.
Erkekte  3-4 günlük cinsel perhiz sonrası  mastürbasyon ile alınan sperm analizinde (spermiyogram) ;
Sperm , hacim, koku, renk, sıvılaşma süresi, sayı, hareket ve normal oranı açısından değerlendirilir.  Sperm sayısı  20 milyon/ml ve üzeri,  hareketlilik  % 60 ve  üzeri , normal yapı oranı % 60 ve üzeri olması  halinde sonuç  yeterli olarak değerlendirilir.

Erkek kısırlık tedavisinde neler yapılıyor?

Sperm hücrelerinin laboratuar koşullarında hazırlanması sonrası kadın rahim içine kateter ile yollanmasına   aşılama-suni dölleme deniyor, birçok erkek hastada başarılı sonuçlar veriyor.Daha ciddi problemli olgularda , veya 3 deneme başarısız olursa tüp bebek uygulamasına geçiliyor.Mikro enjeksiyon yöntemiyle erkekten alınan sperm hücresi direk olarak mikroskop altında yumurta içine zerk ediliyor.

Erkekte dölleme yeteneği arttırılabilirmi?

Bu sorunun cevabı evet. Yoğun çalışma hayatı ve stres , erkekte fonksiyon düşüklüğü yapabilir , kaçınmak gerekir.Hem erkek hemde kadın için cinsel yolla bulaşan hastalıklar üreme potansiyelini azaltır , bu nedenle çiftlerin tanımadıkları insanlarla ilişkiye girmeleri doğurganlığı olumsuz etkiler.Evlilik dışı ilişkiden uzak durulmalı.Özellikle sigara ve alkol ün sperm sayısına olumsuz etkisi biliniyor , uzak durulmalı.Kullanılan tansiyon ilaçları ve ülser ilaçları da sperm sayısını etkiliyebilir, bir süreliğine kesilebilir.Erkekte bazı gıdalar cinsel güç için faydalı bulunmuş; Domates , havuç, çilek, muz ve incir , bunların tüketimleri arttırılabilir.

Kadında ve erkekte en çok karşılaşılan kısırlık sebepleri neler olabilir?

Kadında en çok karşılaşılan kısırlık sebepleri yumurtlama bozuklukları ( hormonal), geçirilmiş iltihaplara bağlı tüplerin hasarlı veya tıkalı olması, endometriyozis ( rahim içi tabakanın rahim dışında gelişmesi ) hastalığıdır.
Erkekte en çok karşılaşılan  kısırlık sebepleri  ise sperm sayısının ve hareketliliğinin az olması veya sperm hücrelerinin yapısal olarak anormal olmasıdır.


Sebebi açıklanamayan kısırlık ( infertilite) nedir?

Tüm araştırmalara rağmen sebepleri açığa çıkartılamayan kısırlık durumudur.


Kısırlık ( infertilite) tedavisinde neler yapılıyor?

Kısırlık nedeniyle  başvuran kadınların çoğunda  yumurtlama problemi vardır.
Kadında  FSH ve LH hormonları yumurtlamanın oluşmasında temel rol oynarlar, bunların dengeleri bozulduğunda dışarıdan destekleme yapılır.Yumurtlama sağlamak için çeşitli ilaçlar kullanılır, ve yumurta gelişimi  hormon seviye takibi  ve ultrasonla takip edilir.
Döllenme için  uygun zaman  belirlendikten sonra çifte ilişki önerilebileceği gibi,  spermlerin yıkanması sonrası rahim içine doktor tarafından kateterle yerleştirilmesi  aşılama -  inseminasyon  da yapılabilir. İnseminasyon (aşılama) , nedeni açıklanamamış kısırlık olgularında ve hafif erkek kısırlık  olgularında da kullanılmaktadır. 

Aşılama nedir, nasıl yapılır?

Aşılama muayenehane koşullarında yapılabilen en yaygın kısırlık tedavilerindendir.Bu yöntemde erkekten mastürbasyon yoluyla alınan sperm hücrelerinden hızlı olanlar laboratuarda hazırlanır , yıkanırlar, kateter ile rahim içine verilirler.Kısırlık tanısı alan çiftlerde erkek faktörü ön plandaysa , rahim ağzı bozukluğu varsa, antisperm antikor varsa, normal bir cinsel ilişki sağlanamıyorsa veya çeşitli tedavilere rağmen gebe kalınamamışsa aşılama yöntemi seçilir.Bu yöntemin uygulanabilmesi için yeterli sperm olmalı, kadında yumurtlama olduğu saptanmış olmalı ve rahim – tüplerde herhangi bir problem olmamalıdır.

Aşılama planlandığında şans arttırmak için yumurtlama ilaçları kadına mens 3.günü başlanır, yumurtalar ultrason ile takip edilir, yumurta çapı 16-18mm ye ulaşınca çatlatma iğnesi yapılır , genellikle iğneden 24-36 saat sonra aşılama yapılır.Aşılamada yıkanmış hazırlanmış sperm kullanılır.Uygulama hafif ağrılıdır , yarım saat kadar sırt üstü istirahat yeterli olur.

Aşılama genellikle 3 defa planlanır, başarı oranı uygulama başına % 15 -20 olarak bildirilir.-

Laparoskopi ve histeroskopi

Kapalı cerrahi olarakta adlandırılan bu tekniklerde amaç , hastada minimal cerrahi ile sonuca ulaşırken kısa sürede hastanın ayağa kalkması ve işine dönmesidir.Laparoskopi kadın üreme organlarını , rahim yumurtalıklar ve tüplerin direkt gözlenerek değerlendirilmesinde kullanılan çok önemli bir yöntemdir.Kısırlık araştırmaları yapılan bir kadında özellikle geçirilmiş iltihaplı hastalıklar varsa, içerideki muhtemel yapışıklıkların saptanmasında önemlidir.

Laparoskopi tekniği nasıldır?

Laparoskopi tekniği ; Öncelikle göbek altından bir iğne ile karın içine CO2  gazı  verilir, sonra yaklaşık 1cm lik bir kesi sonrası içeriye sokulan bir kamera sayesinde görüntüleme yapılır.(Tanısal)

Gerekirse karın cildi alt yanlarda 0.5 cm lik iki kesi ile de cerrahi aletler içeri sokularak  ameliyat yapılır.(Operatif).

Genellikle tanısal laparoskopi sonrası yarım gün, operatif laparoskopi sonrası 1 gün hastanede kalış yeterli olur.

Tanısal laparoskopi ile Rahim genel görüntüsü, tüplerin durumu, yumurtalıklarla ilişkisi,tüplerin açık olup olmadığı,yumurtalık kisti değerlendirilir.

Operatif laparoskopi uygulanırsa alttaki kesilerden makas,koter,lazer sokularak işlem yapılır.

Laparoskopi sonrası nasıl geçer?

Genellikle ağrı kesiciler yeterli olur,bulantı kusmalar olabilir.Kullanılan gaz omuz ağrısı yapabilir.

Aynı gün veya ertesi gün evlerine döner , yaklaşık 7 günde işlerine dönerler.

Laparoskopi ile hangi ameliyatlar yapılıyor?

Aslında laparoskopi sayesinde hemen hemen tüm ameliyatlar kapalı olarak gerçekleştirilebiliyor.

Yumurtalık kisti , çok sancılı adet görenlerde sinir blokajı ile ağrı dindirmek için , miyom , tüplerle ilgili yapışıklık- kapalılık , tüplerin bağlanması , dış gebelik cerrahisi, rahim alınması,endometriyozis, çikolata kisti,karın içi yapışıklıklar,idrar kaçırma ameliyatları, kanser cerrahisi, kadınlık organ sarkmaları .

Laparoskopi ve kısırlık

Laparoskopi kısırlık araştırmalarında çok sık kullanılır.Bir çok olguda tüplerin durum değerlendirmesi için gereklidir,dış kısım tıkanıklıkları açılabilir,doğurganlık sağlanabilir.Miyom varlığında, onlar alınabilir.Karın içi yapışıklıklar ve tüp-yumurta ilişkisi düzeltilebilir.Endometriyozis olgularında odaklar yakılabilir, çikolata kisti boşaltılır-alınır, yumurtlamayı bozan kistler çıkartılır.

Laparoskopi riskleri nelerdir?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi laparoskopi de kendine özgü risklere sahiptir.Laparoskopi sırasında komşu organ yaralanmaları (idrar torbası,bağırsaklar,damarlar ) , karın cildinde kan toplanması, kesi yeri iltihapları olabilir.Cerrahi teknik nedenlerle açık cerrahiye dönebilir.

Histeroskopi tekniği nasıldır?

Histeroskopi  ,  rahim ağzının genişletilip içeriye endoskop sokularak  rahim içi boşluğun incelenmesidir.
Histeroskopi de hem tanısal hemde tedavi edici olarak kullanılır.Histeroskopi kısırlık araştırmasında, tekrarlayan düşük araştırmasında, aşırı kanama sebebine yönelik rahim içi araştırmasında kullanılır.Tanısal histeroskopi muayenehane koşullarında dahi yapılabilir, genellikle mens bittikten sonraki günlerde  rahim ağzından 0.5 cm lik teleskop denen optik sokulur, içeriye CO2  gazı veya özel sıvılar verilerek rahim içi incelenir. Histeroskopi lokal veya genel anestezi ile olabilir.Histeroskopi ile rahim içinde polip, miyom, yapışıklıklar görülür, deneyimli cerrahlar aynı seansta operatif histeroskopi ye dönerler.Operatif histeroskopi ile rahime yapışık spiral çıkartılır, rahim içi polip elektrokoterle kesilir, bölme varsa kesilir, miyom çıkarılır, bant yapışıklıklar kesilip temizlenir.Yine aşırı kanamalı menopoz çağı olgularda rahim içi tabaka yakılarak kanama azaltılır, hatta kesilebilir.Histeroskopi sonrası birkaç gün kanlı akıntı olabilir, kramplar için ağrı kesici alınır, cinsel ilişki mens sonrası uygundur.

Laparoskopi kimlere yapılmamalı?

Aşırı şişmanlık, daha önce yapılmış karın ameliyatları , ileri evre endometriyozis hastalığı laparoskopi uygulamasını riske sokar.

Batın içine gaz verilmesinden dolayı   solunum veya kalp problemleri olanlarda sorun yaratabilir,uygun değildir.

Laparoskopi ve histeroskopi ne gibi faydalar sağlar?

Kapalı cerrahi ile hastalarda  cilt  kesileri  çok daha küçüktür,  hastanede daha kısa süre kalırlar , ve işlerine daha çabuk  dönerler.

Laparoskopi ve histeroskopi uygulamasının riskleri nelerdir?

Laparoskopi  deneyimsiz ellerde ciddi riskler taşır,işlem esnasında damar yaralanmaları , aşırı kanamalar ve  barsak yaralanmaları olabilir. Ameliyat kapalı olarak yapılamazsa açık ameliyata dönme ihtimali her zaman vardır.
Histeroskopi   esnasında  rahim ağzı genişletilirken  yırtılabilir,rahim delinebilir.Histeroskopi de kullanılan sıvılara bağlı alerji gelişebilir, pıhtılaşma bozuklukları olabilir,ciğerlerde su toplaması olabilir.
Laparoskopi ve histeroskopi de koterizasyon kullanılıyorsa komşu organ yaralanmaları olabilir.

Histeroskopi hangi durumlarda?

Tanısal amaçla  ofis histeroskopi yapılmaktadır.
Tedavi edici amaçla yapılan histeroskopi  de koter kullanılır,  rahim içinde saptanan perdeler kesilebilir (septum) ,  büyük polipler ve miyomlar çıkarılabilir,rahim içi yapışıklıklar  da açılabilir. Histeroskopi ile rahim iç tabakası  yakılarak aşırı kanaması olan ve artık çocuk sahibi olmak istemeyen kadınlar tedavi edilebilir.